Makedonija – zemlja prirodnih lepota, bogate kulture, istorije i tradicije

Makedonija je poslednjih dana često u žiži interesovanja zbog svog imena, iako ova nama susedna država, čini mi se, zaslužuje pre da bude prepoznata i vrednovana kao zemlja izuzetnih turističkih potencijala, prirodnih lepota, bogate tradicije, izvrsne kulture i zanimljive istorije. Nekako deluje kao da je skrajnuta na mapama (kulturnog) turizma od nekih drugih “popularnijih” (ili marketinški eksponiranijih) država na Balkanu, iako ima mnogo aduta sa kojima im itekako ravnopravno može parirati.

Pre par godina imala sam prilike da provedem dve izuzetne nedelje u Internacionalnoj letnjoj školi Ohridskog Univerziteta koja se bavila Vizantijom na Balkanu kao tačkom i mestom gde se Istok i Zapad susreću, odnosno razdvajaju. Naučila mnogo važnih stvari, čula eminentne stručnjake iz ove oblasti, upoznala divne domaćine i kolege iz različitih zemalja sa kojima sam i danas u kontaktu.

O samom Ohridu, koji poslednjih godina postaje interesantna turistička destinacija za naše turiste nekom ću drugom prilikom. Dovoljno je reći da su sam grad i jezero na UNESCO-ovom spisku svetske baštine još od 1980. godine da bi se shvatilo da ovo područje zaslužuje posetu ne samo radi celodnevnog ležanja na plaži i kupanja u jezeru, već i zbog drugih razloga: bogate istorije i tradicije, kulturnih dobara, izuzetnih manifestacija, bisera prirode, verskih objekata...

Jednog dana imali smo predviđene tzv. „slobodne“ aktivnosti. Lokalni prevoznik nam je ponudio celodnevnu turu koja vodi duž Ohridskog jezera kroz Nacionalni park Galičica do Prespanskog jezera i sela Kurbinovo, preko Nacionalnog parka Pelister do Malovišta, lokaliteta Heraclea Lyncestis i Bitolja. Da nisam lično prešla taj put, ne bih verovala da čovek u samo jednom (kratkom) danu može iskusiti kupanje u jezeru, vožnju na 2 hiljade i nešto metara nadmorske visine, obilazak jednog od najvažnijih sakralnih objekata u Makedoniji, upoznavanje sela etničke manjine, susret sa antičkim nasleđem i boravak u tzv. „gradu konzula“ J.

Iznad Ohridskog jezera (Privatna arhiva)

Prespansko jezero

Prespansko jezero (nadmorska visina oko 850m) se sastoji od par jezera koja pripadaju Makedoniji, Grčkoj i Albaniji. Budući da je od Ohridskog jezera udaljeno samo 10 km-a, a da se nalazi na 150 metara nadmorske visine iznad njega, voda se iz tektonskog Prespanskog jezera preko podzemnih krečnjačkih kanala uliva u Ohridsko jezero (čuveni Biljanini izvori kod manastira Sveti Naum upravo predstavljaju jedan od tih slivova). Najveća dubina mu je 54 metara. Zbog velikog broja endemskih vrsta flore i faune područje oko jezera, koje okružuju tri nacionalna parka, i samo je proglašeno prekograničnim parkom prirode. Jedno je od tri najveća jezera na Balkanu (i jedino sa ostrvima i poluostrvima), sa površinom od skoro 300 km2. 

Pejsaž iznad Prespanskog jezera (Privatna arhiva)

Za razliku od Ohridskog jezera, čije su plaže prepune kafića, restorana, diskoteka i hotela, ovde ćete naići na totalno drugu sliku: mala ribarska naselja, široke peščane plaže, čamce, brojne planinarske staze, makadamske puteve, bogato kulturno nasleđe, autentičnu hranu, gotovo netaknutu prirodu, najsvežiji vazduh na obližnjim planinskim livadama… Ukoliko ste željni dobrog provoda i bogatog sadržaja, jednostavno urbanijeg prostora za svoj odmor, odlučite se za Ohridsko jezero. Ali, ako biste da pobegnete iz vreve savremenog života, vratite se u potpunosti prirodi i imate opušteniji i lagodniji odmor, onda bi vaš izbor definitivno trebalo da bude Prespansko jezero.

Manastir Svetog Đorđa (Kurbinovo)

Kad već boravite u blizini Prespanskog jezera, nemojte nikako zaobići živopisno selo Kurbinovo sa oko 140 stanovnika u Nacionalnom parku Pelister, koje je najpoznatije po Manastiru Svetog Đorđa iz 1191. godine. Njegove freske predstavljaju vrhunac slikarske veštine iz doba vizantijske umetnosti Komnina u Makedoniji. Posebno je značajan prikaz arhanđela Gavrila (nalazi se čak i na poleđini jedne makedonske novčanice), kao i prikaz Svetog Medotija za koji se veruje da je najstariji u celom slovensko-vizantijskom svetu. Zanimljivo je da je crkva izgrađena od lomljenog kamena i cigle, i da nema kupolu, već je u pitanju jednobrodna građevina sa krovom na dve vode.

Manastir Svetog Đorđa (privatna arhiva)

Malovište

Naši susedi Makedonci bi ovo selo, u kome kao da je vreme stalo, svakako trebalo da zaštite! Nalazi se u oblasti Nacionalnog parka Pelister, na 1130 metara nadmorske visine i postoji od 16. veka. Po poslednjem popisu, selo čini 98 stanovnika, većina su Vlasi pravoslavne veroispovesti. U njemu se nalazi ogromna crkva Svete Petke (budući da su ga nekad naseljavali grčki Cincari, natpisi u crkvi su na alfabetu), a iznad sela i manastir Svete Ane. Iako je bilo pokušaja da se prostor omasovi za turističke posete,urađena je revitalizacija nekoliko kuća, radi se i na manifestacionom (etno) turizmu,dolazak stranaca ovde još uvek izaziva veliku pažnju lokalnog stanovništva (čak i njihovih životinja J). Arhitektura sela je izuzetna, kuće (i krovovi) i putevi između njih su pravljeni isključivo od kamena.

Malovište (Privatna arhiva)

Heraclea Lyncestis

Stižemo i do nezaobilaznog Filipa Makedonskog, u čije vreme je izgrađen ovaj antički grad (polovina 4. veka pre nove ere), na samo 2 kilometara od savremenog Bitolja. Dobio je ime po antičkom heroju Heraklu. Zanimljivo je da se Heraklea jedno vreme nalazila na granici koja je odvajala Grke od takozvanih varvara, odnosno negrčkog stanovništva. Ima nekoliko arheoloških slojeva (bronzani, helenistički, rimski i vizantijski). Kasnije se nalazila na važnom rimskom putu Via Ignatia. Veoma dobro očuvan i istražen lokalitet, u okviru kojeg se nalazi i muzej sa iskopanim artefaktima; sačuvan je amfiteatar, kupatila, izuzetni podni mozaici, ranohrišćanske bazilike, episkopska palata i jevrejski hram.

(Privatna arhiva)

Bitolj / Bitola

Stanovnicima nekadašnje Jugoslavije dobro poznat grad, drugi po veličini i broju stanovnika u Makedoniji, sa bogatom istorijom, kulturom i tradicijom, jak trgovinski industrijski centar. Kroz vreme (kasno bronzano doba, helenistički i rimski period, sve do ranovizantijske dominacije) važio je sa grad sa visokim stepenom civilizacije. Priča kaže da je posle smrti Murata, Bajazit ovde postavio Marka Kraljevića kao turskog vazala, ali i da ga je pogubio, kada ovaj nije hteo da ide u borbu protiv hrišćana. Tu je vojnu školu završio i slavni turski regormator Kemal Ataturk. Braća Manaki, pioniri fotografije na Balkanu, živeli su i radili ovde. U gradu je nekad postojala i čuvena fabrika Singer mašina. 

Izvor: pogodak.rs

Prvi strani konzulati otvoreni su krajem 19. veka i nekada ih je bilo čak dvadeset (danas trinaest), a interesantno je da je jedno vreme i Branislav Nušić bio sekretar srpskog konzula u Bitolju. Nekada je imao i brojnu jevrejsku zajednicu, čiji su članovi, skoro svi do jednog, za vreme drugog svetskog rata odvedeni u logor Treblinku i ubijeni. Ima izuzetno star i poznat teatar (Bitoljsko Narodno pozorište). Ovom gradu, njegovoj bogatoj istoriji, lokalitetima koji se mogu obići i manifestacijama koje se mogu posetiti mogao bi se posvetiti i ceo jedan zaseban post.

I ovo je tek Makedonija zagrebana po površini :-).

Visiting Serbia: The Best Possible Combination of Eco and Cultural Tourism

The source: Tourist Organisation of Indjija

Krcedinska ada and The Memorial Room of Danica Jovanovic in one breath and day

Thinking about what topic might be the first for my blog on cultural tourism, a lot of different ideas were going through my head; writing about the cultural tourism itself, making a book review on this subject, ending up in some of the famous museums in the world with a view to the upcoming exhibitions, giving recommendations for the potentials of using theater performances to improve the tourist offer of a place and so on.

And then there was a "click" and I realized that my ideal destination was there all the time, in front of my nose, and literally in front of my eyes. We often think that only what is far away can be worth our attention, our time and our money. In Serbia, we even have a saying for that, which means that things belonging to others are usually more valuable in our eyes than ours.  For example, Krcedinska ada, an oasis of untouched nature, beauty and peace, is situated in my closest neighborhood, which I had an opportunity to visit last summer, was not my personal choice, but I visited it for business reasons.

Krcedinska ada is one of the largest Danube islands (with a surface that varies greatly from the Danube River water level, which is almost 9 km²) made by the river itself. It is located in the territory of the municipality of Indjija (Autonomous Province of Vojvodina), across the village of Krcedin, halfway between Belgrade and Novi Sad.

The source: Vojvodinaonline

An excursion to Krcedinska ada is organized from the Beska coast. The travelers are transferred in little boats to the river island. In addition to sightseeing and the possibility of photographing animals living freely and in harmony with nature, walking along with the guide, this visit includes a conversation with kind and professional hosts and tasting products that are made from domestic materials on the island. What I have taken as a special impression: the purity and freshness of the air reminded me that I, living in the urban area, definitely forgot how to take a deep breath!

There were a plenty of children, so if you are a parent, I warmly recommend that you take the youngest family members to this unique trip to nature, it's totally safe, useful and it will be absolutely unforgettable for them.

The source: Vojvodinaonline

Also a couple of tips about dressing. Since you will be on the open river, and you go in a "real" nature with a lot of (moderate) hiking, dress lightly and sporty (shoes with high heels or uncomfortable and inadequate shoes can create a lot of inconvenience and problems). Keep with yourself a piece of clothing that you can throw on due to the wind and the temperature that could vary a few degrees relative to the land.

The tour lasting about four hours can be completed by lunch at the Domestic Cuisine Restaurant "Sidro" "http://www.sidro.co.rs/", which is right next to the place of disembarkation in return (be sure to try a fish soup or some other fish meal). For those who would stay for a night, there is also an accommodation house, right on the bank of the Danube.

What can represent the true pearl of this one-day or multi-day trip, if you are coming from abroad and would like to stay longer and visit other locations, for instance, on the nearby Fruska Gora, is the possibility to take a look at the Memorial Room of Danica Jovanovic (1886-1914), located in the Cultural Center Branko Radicevic- Beska (you certainly must pass through this place on your way to and back, so this visit doesn’t require additional efforts, costs and time). The initiators of its opening in 2016 were the Association of Serbian-Greek Friendship - Beska, the Memorial Collection of Pavle Beljanski, the Matica Srpska Gallery and the Primary School Braca Grulovic from Beska.

The source: Indjija.net

The setting of the Memorial Room shows, with the reproduction of selected works of Danica Jovanovic from the funds of the Matica Srpska Gallery, the Pavle Beljanski Memorial Collection and private collections, life and historical circumstances in which one of the most interesting Serbian painters from the beginning of the 20th century worked and lived. Since I wasn’t able to find an adequate site with information about the period in which the Memorial Room can be visited, it may be best to call the Culture Center itself and inquire about the possibilities and details of the visit.

The only "bad side" of this trip, in which the landscape and artistic motives of a tourist visit can best be combined, is that group tours, due to the weather conditions and the Danube water levels, are organized only from May to September. So hurry up, because it's the right time to call the Tourist Organization of Indjija http: //www.indjija-tourism.com/code/navigate.php? Id = 1, which is responsible for organizing excursions to Krcedinska ada, and arrange this outstanding and specific tour. You will be pleasantly surprised by this offer, as I was myself  J.

Najbolji mogući spoj (eko)kul(ture): Krčedinska ada i Memorijalna soba Danice Jovanović u jednom dah(n)u

                                                              Izvor: Vojvodinaonline

Razmišljajući o tome koja bi tema mogla biti prva za moj blog o kulturnom turizmu, glavom su mi prolazile raznorazne ideje; pisati o samom kulturnom turizmu, uraditi recenziju knjige na ovu temu, zaviriti u neki od poznatih muzeja u svetu sa osvrtom na predstojeće izložbe, dati preporuke za potencijale korišćenja pozorišnih predstave za poboljšanje turističke ponude nekog mesta i slično.

A onda se desio „klik“ i shvatih da su mi idealna destinacija i ponuda bile sve vreme tu, pred nosom, maltene i pred očima. Često mislimo da samo ono što se nalazi daleko može da bude vredno naše pažnje, našeg vremena i našeg novca. U Srbiji čak imamo i izreku za to a ona glasi “Tuđe-slađe”.  U mom najbližem komšiluku nalazi se npr. Krčedinska Ada, oaza netaknute prirode, lepote i mira, koju sam imala prilike da posetim prošlog leta i to ne kao lični izbor već je u pitanju bila poseta iz poslovnih razloga.

Krčedinska ada jedno je od najvećih dunavskih ostrva (površine koja dosta varira od vodostaja Dunava, a iznosi skoro 9 km²) koje je napravila sama reka. Nalazi se na teritoriji opštine Inđija, preko puta sela Krčedin, moglo bi se reći na pola puta između Beograda i Novog Sada.

                                                                Izvor: Vojvodinaonline

Izlet do Krčedinske ade organizuje se sa obala Beške, odakle se čamcem ili brodićem stiže do samog rečnog ostrva. Pored razgledanja i mogućnosti fotografisanja životinja koje žive slobodno i u skladu sa prirodom, šetnje uz pratnju vodiča, obuhvata i razgovor sa ljubaznim i stručnim domaćinima i degustaciju proizvoda koji nastaju na samom ostrvu. Ono što sam ja ponela kao poseban utisak: čistina i svežina vazduha koji me opomenuo da sam tamo negde, u urbanom prostoru, definitivno zaboravila da dišem punim plućima!

                                                           Izvor: Vojvodinaonline

Na izletu je bilo i razdragane i oduševljene dece, tako da, ukoliko ste roditelj, topla preporuka da na ovo zanimljivo putovanje u netaknutu prirodu povedete i najmlađe članove porodice, bezbedno je, korisno a biće im sasvim sigurno i nezaboravno.

Takođe, par saveta oko garderobe. S obzirom da ćete boraviti na otvorenoj reci, da idete u "pravu" prirodu sa dosta (umerenog) pešačenja, obucite se lagano i sportski (cipele sa visokom petom ili neudobna i neadekvatna obuća mogu stvoriti mnogo neprijatnosti i problema), i imajte uz sebe komad odeće koji možete ogrnuti zbog vetra i temperature koja bi mogla varirati i do nekoliko stepeni u odnosu na kopno sa kog ste krenuli.

Izlet koji traje oko četiri sata možete upotpuniti ručkom u Restoranu domaće kuhinje "Sidro" http://www.sidro.co.rs/, koji se nalazi tik do mesta iskrcavanja u povratku (obavezno probajte riblju čorbu ili neko drugo jelo od ribe). Za one koji bi da ostanu na noćenju, ovde se nudi i pansionski smeštaj, na samoj obali Dunava.

                                                         

                                                     Izvor: Oš Braća Grulović Beška

Ono što može predstavljati pravi biser ovog jednodnevnog ili višednevnog putovanja, ukoliko dolazite sa strane i hteli biste da ostanete duže i posetite i druge lokacije npr. na obližnjoj Fruškoj gori, jeste mogućnost da zavirite u Memorijalnu sobu Danice Jovanović (1886-1914), koja se nalazi u Domu kulture “Branko Radičević” Beška (kroz ovo mesto svakako morate proći u dolasku i odlasku, tako da ova poseta ne iziskuje dodatne napore, troškove i vreme). Inicijatori njenog otvaranja 2016. godine bili su Društvo srpsko-grčkog prijateljstva – Beška, Spomen-zbirka Pavla Beljanskog, Galerija Matice srpske i Osnovna škola „Braća Grulović“ iz Beške.

Postavka Memorijalne sobe prikazuje, uz reprodukcije izabranih dela Danice Jovanović iz fondova Galerije Matice srpske, Spomen-zbirke Pavla Beljanskog i privatnih kolekcija, život i istorijske okolnosti u kojima je stasavala jedna od najzanimljivijih srpskih slikarki s početka 20. veka. Budući da nisam uspela da pronađem adekvatan sajt sa podacima o periodu u kome se Memorijalna soba može posetiti, možda je najbolje da nazovete sam Dom kulture i raspitate se o mogućnostima i detaljima posete.

Jedina “mana” ovog izleta, u kome se na najbolji način mogu spojiti pejzažni i umetnički motive turističke posete, je ta što se grupne ture, zbog vremenskih prilika i vodostaja Dunava, organizuju samo u periodu od maja do septembra. Zato požurite, jer upravo je sada pravo vreme da nazovete Turističku organizaciju Inđije http://www.indjija-tourism.com/code/navigate.php?Id=1, koja je nadležna za organizaciju izleta do Krčedinske ade, i dogovorite ovaj jedinstven i specifičan obilazak. Bićete prijatno i lepo iznenađeni ovom ponudom, kao što sam i sama bila J.