KulTura: Golubac i Tumane: kulturno-religijski biseri Srbij...

KulTura: Golubac i Tumane: kulturno-religijski biseri Srbij...: Ukoliko biste malo pretražili Internet, vrlo brzo biste došli do sledeće dve definicije koje mogu poslužiti kao odgovor na pitanje koje...

Golubac i Tumane: kulturno-religijski biseri Srbije

Ukoliko biste malo pretražili Internet, vrlo brzo biste došli do sledeće dve definicije koje mogu poslužiti kao odgovor na pitanje koje su to sličnosti a koje razlike između verskog i kulturnog turizma.

Kulturni turizam, čiji je progresivni rast zabeležen krajem 20. veka, čine turistička kretanja radi zadovoljavanja kulturne potrebe sa različitim modalitetima, tj. sa željom da se nešto novo vidi, upozna, da se ostvari poseban doživljaj, obogati svoj (unutrašnji) svet i slično. Kulturni turistički motivi se prema svom poreklu mogu podeliti na: etnosocijalne, umetničke, ambijentalne, pejzažne i manifestacione.

Sa druge strane, verski turizam jedan je od najstarijih oblika turističkog putovanja i fokusiran je na posetu religigijskim mestima, atrakcijama i destinacijama, a glavni cilj mu je angažovanje učesnika na jačanju određene vere.

Tu dolazimo do činjenice da većinu religijskih mesta i objekata obilaze i drugi turisti, bez obzira na svoja verska osećanja (npr. u okviru kulturnog turizma; ljudi, takođe, obilaze sveta mesta, hramove, grobove i ostalo vezane i za religije kojima npr. sami ne pripadaju), i da se granica između ove dve vrste turizma ne mora nužno postaviti oštro, još ponajmanje suprotstavljeno.

Kao dobar primer za gore navedenu tvrdnju može se uzeti i putovanje na kojem sam i sama bila, i to dva puta uz plan i nameru da se tom delu Srbije vratim još koji put.

Obilazak najduže i najlepše klisure u Evropi, Đerdapske klisure, u poslednje vreme često se nalazi u ponudama mnogih turističkih agencija, ali to ni ne čudi, budući da se na ovom delu Dunava zaista ima šta i videti: od krstarenja ovom rekom, posete Hidrocentrali i Arheološkom muzeju Đerdap, Trajanovoj tabli i Trajanovom mostu, Velikom Gradištu, Kladovu, Viminacijumu, Lepenskom Viru, Gornjem Milanovcu, Negotinu, Rajačkim pimnicama...spisak lokaliteta koje vredi obići na ovoj ruti je zaista impresivan. U ponudi su jednodnevni i višednevni izleti sa brojnim fakultativnim mogućnostima.

No, ukoliko niste "ljubitelj" organizovanih obilazaka, a uz to ste i vernik, moja topla preporuka je sopstveni aranžman koji će obuhvatiti posetu Golupcu i Manastiru Tumane, jer će se pokazati kao najbolji mogući spoj verskog i kulturnog turizma.

Golubachttp://www.togolubac.rs/ je malo naselje u opštini Golubac u Braničevskom okrugu (severno-istočna Srbija) i smešteno je na desnoj obali Dunava. Samo 4 km-a nizvodno od ovog mesta, na samom ulazu u Đerdapsku klisuru, gde se reka sužava, na strmim liticama nalazi se Golubački gradhttp://www.tvrdjavagolubackigrad.rs/, srednjevekovna tvrđava koja predstavlja spomenik kulture od izuzetnog značaja. Tvrđava je građena lepezasto i sastoji se od prednjeg, zadnjeg i gornjeg grada (sa citadelom). Ima ukupno 10 kula i dve velike kolske kapije. Gotovo u  potpunosti je obnovljena i ulažu se zaista ogromni napori da lokalitet bude, što bi se u savremenom svetu reklo, "tourist friendly". Zajedno sa Lepenskim virom čini jednu turističku celinu.

Desetak kilometara od Golupca nalazi se manastir Tuman(e),http://manastirtumane.org/ poznatiji u narodu i kao "Đerdapski Ostrog". U pitanju je pravoslavni manastir Eparhije braničevske Srpske pravoslavne crkve. Nalazi se u Golubačkoj dolini, na obali istoimenog potoka i put do manastira može predstavljati zaista pravo uživanje za ljubitelje prirode. Manastir je osnovan u 14. veku i vezuje se za ime Miloša Obilića, koji je poreklom iz ovog kraja.

Manastirska crkva posvećena je Svetom Arhangelu Gavrilu, i zidana je u srpsko-vizantijskom stilu. U naosu crkve nalaze se kivoti sa moštima dvojice tumanskih svetitelja: Svetog Zosima Sinajita i Svetog Jakova. Nemojte nikako propustiti da odete i do isposnice Svetog Zosima (ukoliko niste ljubitelj pešačenja, moguće je do nje stići i kolima), uz koju se nalazi i njegova kapela i Sveti izvor. Manastir čuva i čudotvornu ikonu Majke Božije pod nazivom "Kurskaja". Zanimljiv je podatak da je jedno vreme duhovnik manastira bio Sveti Tadej Vitovnički.

Malo po broju, ali izuzetno vredno bratstvo manastira, potrudilo se da posetiocima zaista bude prijatno prilikom boravka u ovoj svetinji. Sagradili su tzv. gostoprimnicu u kojoj se možete okrepiti hranom i pićem (u vreme kada sam ja boravila tamo, ona je privremeno bila zatvorena, zbog radova na novom konaku), kao i mali zoološki vrt sa jezerom, tako da se ovo mesto može preporučiti i roditeljima sa malom decom.

Nemojte se začuditi zbog broja prisutnih ljudi, kojih ima svakodnevno, bez obzira na to kakve su vremenske prilike. Za verujuće, ovo mesto je sveto: nebrojena su svedočanstva o izlečenjima i čudima koja su se dešavala nakon posete i molitve u ovom manastiru. Ukoliko niste vernik, verujem da će vam poseta manastiru Tumane svakako ostati u lepom sećanju, budući da manastir, kao i obližnja tvrđava, ima bogatu (istorijsku) prošlost i da se nalazi u pravoj oazi mira i prirodne lepote.

Evropska godina kulturnog nasleđa

(Pred vama se nalazi moj autorski članak koji je objavljen u časopisu "Inđijski kulturni kandelabar" u novembru 2018. godine (izdavač Zavičajno društvo Đorđe Vojnović, Inđija). Pored bavljenja 2018. godinom kao Evropskom godinom zaštite kulturnog nasleđa, u tekstu sam se osvrnula i na i kulturno nasleđe Podunavskih Švaba na ovim prostorima, kao i mogućnostima i primerima korišćenja tog nasleđa u svrhu promovisanja i upražnjavanja kulturnog turizma) Tekst će uskoro biti preveden na engleski i nemački jezik.)

U Evropi je čitava 2018. godina u znaku kulture i kulturnog nasleđa. Naime, Evropska komisija proglasila je tekuću godinu Evropskom godinom kulturnog nasleđa pod sloganom „Naše nasleđe: tamo gde se prošlost susreće sa budućnošću”. Ovo je pokrenulo niz manifestacija, inicijativa i aktivnosti širom starog kontinenta koje imaju za cilj približavanje kulturnog nasleđa građanima, podizanje svesti o značaju kulturnog nasleđa za društvo, podsticanje razmene i unapređivanje znanja o bogatoj evropskoj baštini, kao i jačanje osećaja pripadnosti zajedničkom evropskom kulturnom prostoru. Čak je i zajednička tema manifestacije „Dani evropske baštine 2018” na nivou cele Evrope „Evropska godina kulturnog nasleđa – Umetnost deljenja”.

                                                      

Da bi se govorilo o zaštiti, promociji ili afirmaciji bilo koje stvari, mora se prvo znati šta taj pojam obuhvata. Kulturno dobro, nasleđe (ili kulturna baština) u najkraćem podrazumeva dobra koja su nasleđena od prethodnih generacija ili koja nastaju u sadašnjem vremenu, a imaju specifičnu vrednost i simbolični značaj za ljude i treba da budu sačuvana za buduće generacije. Ona utiču na identitet određene lokalne zajednice, regiona ili države, često se nalaze u režimu zaštite i sa ekonomske strane mogu predstavljati veliki turistički potencijal. Kulturna baština deli se na materijalnu i nematerijalnu. U prvu grupu spadaju izuzetne građevine (sakralni ili svetovni objekti), spomenici i materijalna umetnička dela, dok se u nematerijalnu kulturnu baštinu svrstavaju: usmene tradicije i izrazi, jezik; znanja i veštine koji se tiču prirode i svemira; društvene prakse, rituali i svečani događaji; izvođačke umetnosti i tradicionalni zanati. Kulturno nasleđe deli se, takođe, i na nepokretna i pokretna dobra. Nepokretna dobra su spomenici kulture, prostorne kulturno-istorijske celine, arheološka nalazišta i znamenita mesta, dok su pokretna kulturna dobra umetničko-istorijska dela, arhivska i filmska građa, kao i stare i retke knjige.

Tri najznačajnije Konvencije koje je usvojila organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu (UNESCO), nadležna za ove oblasti, budući da je vremenom uočen povećan rizik po kulturno i prirodno nasleđe u svetu, su: Konvencija o zaštiti kulturnog nasleđa u slučaju oružanog sukoba (poznatija kao Haška konvencija, usvojena 1954), Konvencija o načinu zabrane i sprečavanju ilegalnog uvoza, izvoza i transfera kulturnog nasleđa iz 1970. godine i Konvencija o zaštiti svetskog kulturnog i prirodnog nasleđa iz 1972. Države potpisnice imaju svoje zakone i svoja tela koja se bave, sa manje ili više uspeha, zaštitom kulturne baštine u pojedinačnim državama širom sveta. Cilj zaštite je očuvanje kvaliteta i vrednosti kulturnog dobra, produžetak njegovog veka trajanja, kao i zaštita njegove materijalne građe. Od suštinske važnosti je usaglašavanje međunarodnih principa koji se odnose na zaštitu kulturnog nasleđa, gde svaka zemlja preuzima odgovornost za primenu plana u okviru sopstvene kulture. UNESCO poseduje i tzv. Listu svetske kulturne baštine i svetske prirodne baštine, koje sadrže popise 936 spomenika u 153 države. Od 2006. godine posebno telo ove organizacije bavi se i popisom nematerijalne kulturne baštine pod specijalnim kriterijumima.

Postavlja se pitanje zašto je važno sačuvati kulturna dobra ne samo od (fizičkog tj. materijalnog) propadanja i nestajanja, već i od zaborava. Smatra se da je upravo različitost kulturnog nasleđa u svetu nezamenljiv izvor duhovnog bogatstva ljudske civilizacije. U različitosti, često i suprotnosti, kultura i civilizacija koje su ga stvorile i koje ga i danas stvaraju, leže njegov specifičan značaj i posebna vrednost koju moramo negovati i sačuvati i za one koji dolaze posle nas, kako bi i oni imali bogate i šarenolike temelje na kojima će razvijati i stvarati neke svoje kulturne i umetničke sadržaje. I tako unedogled, “sa kolena na koleno”, tačnije sa generacije na generaciju, dok god ovom našom planetom hodaju, žive i stvaraju ljudi.

Kulturna baština Podunavskih Nemaca sa teritorije opštine Inđija

Želimo da napomenemo da cilj ovog članka nije da se bavi utvrđivanjem istorijskih činjenica niti valorizacijom bilo koje vrste (istorijskih) podataka, izuzev da u Evropskoj godini zaštite kulturog nasleđa i u časopisu koji, između ostalog, obrađuje i motive vezane za kulturnu baštinu (i na lokalnom nivou) skrene pažnju na  jednu zanimljivu, specifičnu i jedinstvenu temu. Takođe, autorka teksta smatra da sigurno postoje ljudi koji poseduju više relevantnog znanja i informacija vezanih za ovu oblast, te želi da ovim samo skrene pažnju na značaj, važnost i potrebu zaštite raznolikog kulturnog (i istorijskog) nasleđa koje ovaj prostor poseduje. Zbog ograničenog prostora nisu uzeti u obzir ni svi dostupni podaci, ni izvori, niti se u tekstu išlo dublje u analizu pojedinačnih slučajeva, već je u obzir uzeto samo opšte upoznavanje javnosti sa delom materijala koji bi se mogao podvesti pod termin ili dovesti u vezu sa kulturnim nasleđem Podunavskih Nemaca na teritoriji opštine Inđija, odnosno sa ovih prostora, budući da je uočeno da postoji potreba da se stalno razvija svest o bogatstvu koje nam ono donosi, o prilikama i potencijalima koje nam pruža, čak i danas kad Vojvođanski Nemci procentuano broje gotovo neznatan postotak u etničkoj strukturi lokalnog stanovništva. Sa druge strane, neophodno je koristiti i svaku moguću priliku da se skrene pažnja na činjenicu da se može dogoditi da se nebrigom, nemarom, neprepoznavanjem ili zanemarivanjem ove baštine, bilo materijalne bilo nematerijalne, ona ne prenese na buduće generacije, da vremenom iščezne i u potpunosti nestane, kao da nikada nije ni postojala.

Prvi (agrarni) kolonisti Nemci, na ovim prostorima Srema iz perioda posle odlaska Turaka, došli su iz pokrajine Baden-Virtemberg. U pitanju su tzv. „etničke Švabe“ (u početku, ime se odnosilo samo na one koji su došli sa područja švapskog dijalekta; vremenom se ovaj naziv proširio na sve nemačke doseljenike, bez obzira sa koje su teritorije došli; Podunavske Švabe je termin koji se koristi od 1920. godine) koje su obrazovale svoju prvu opštinu, Novu Pazovu, nakon čega dolaze u opštinu Zemun – Franctal 1818. godine, a u vremenu od 1820. do 1840. godine i u Rumu, Putince i Inđiju.  (Prvi talas naseljavanja Nemaca u Sremskim oblastima dogodio se 1745. godine). Izvori kažu da su spahijstvo grofa Pejačevića „Moja Volja“ (opština Inđija) naselile između 1746. i 1750. godine, uz više srpskih i hrvatskih, i 173 nemačke porodice. Godine 1786. naselilo ga je i 700 porodica iz jugozapadne Nemačke. Sačuvan je podatak da je 1848. godine u Inđiji i njenoj okolini živelo preko 1500 Nemaca. Po popisu iz 1981. godine 22. stanovnika Inđije se izjasnilo kao Nemci, dok taj broj 2011. godine iznosi 19.

I upravo tu, na imanju „Moja Volja“ 1885. godine rodio se prvi akademski inđijski slikar, Nemac Oskar Zomerfeld. Budući da na ovom mestu nismo u mogućnosti da detaljnije prenesemo njegovu celu biografiju, skrenućemo pažnju na par značajnih detalja. Naime, Zomerfeldova slika „Orač” („Der Pflüger”), budući da toliko dobro oslikava suštinu života Nemaca iz ovog kraja, njihovu marljivost, upornost i vezanost za zemlju, vremenom je postala simbol Podunavskih Nemaca iz Inđije i okoline. Slika ispod koje je napisano „Ne sa mačem, sa plugom osvojeno. Deca mira, junaci rada” nalazi se danas u privatnoj kolekciji u Austriji, gde je slikar i sahranjen 1973. godine. Takođe, Zomerfeld je verno i uspešno preneo na platno sudbinu svojih sunarodnika koji su nakon Drugog svetskog rata napustili ove krajeve i rasuli se širom sveta na slici koja nosi naziv „Die Flucht” („Beg”) i koja krasi zidove Palate nacija u Ženevi. U legatu Đorđa Vojnovića u Inđiji nalazi se nekoliko njegovih karikatura, u ono vreme poznatih stanovnika Inđije, između ostalih, i prote Radoslava Markovića (1865, Mošorin – 1948, Inđija), sveštenika i pisca, ličnosti od izuzetnog značaja za opštinu Inđija, ali i osobe čija je pisana zaostavština ostavila neprocenljivo vredne istorijske i kulturološke podatke i informacije vezane za život i rad Nemaca sa ovih prostora.

Kada se spomenu imena Đorđa Vojnovića i prote Radoslava Markovića neizbežno je skrenuti pažnju i na njihovu važnu ulogu u osnivanju Sokolskog društva u Inđiji 1905. godine, odnosno kasnije u izgradnji Sokolskog doma, u čijoj se obnovljenoj zgradi već desetak godina nalazi Kulturni centar Inđije i na čijim se zidovima i  danas može videti ugrađena ploča sa imenima darodavaca sa prilozima većim od tadašnjih 10.000 dinara, među kojima se nalaze i inđijski Nemci.

I prvi bioskop, posle izgradnje električne centrale oko 1912. godine, otvoren je u kući Nemca Georga Milera. Prvu muzičku kapelu sa duvačkim (limenim) instrumentima u Inđiji osnovao je učitelj Vilhem Gesl nešto pre 1848. godine. Prvi predsednik Dobrovoljnog vatrogasnog društva bio je Jozef Volf, koji je godinama bio predsednik opštine u Inđiji. Prvi inđijski lekar bio je Franc Valter iz Jugendorfa u Šleziji, a i prvi veterinari bili su Nemci. Počeci organizovanijeg bavljenja sportom u Inđiji vezani su, takođe, za ovdašnje Nemce i njihova udruženja. Današnja Osnovna škola „Dušan Jerković” nastala je 1831. godine kao Nemačka osnovna škola, a i inicijativa za osnivanje prvog vrtića (špilšula) u Inđiji, u kome su boravila deca svih nacionalnosti, potekla je upravo od Nemaca. Inđija je iznedrila i Jakoba Milera, koji je studirao jezike u Beču, bio profesor Gimnazije u Osijeku i Zemunu, a kasnije i Trgovačke akademije u Novom Sadu. On je sa kolegom V. Đisalovićem 1922. godine izdao „Rečnik srpsko-nemačkog jezika sa frazeologijom i naglascima”. 

Nemci nisu, dakle, bili samo ratari i zemljoposednici, već i učeni ljudi, zanatlije, mlinari, vlasnici ciglana, fabrika nameštaja i trikotaže; vremenom su postali industrijalci i tzv. „poslovni ljudi”. Prva inđijska fabrika krzna u okviru koje je postojala i proizvodnja padobrana za tadašnju jugoslovensku avijaciju, bila je u njihovom vlasništvu. U pitanju je krznara „Knebl i Ditrih”, čija zgrada i danas postoji, iako se nalazi u veoma lošem stanju.  

Još uvek ima i mnogo drugih građevina iz ovog perioda, ne samo onih u kojima su se nalazile fabrike, prodavnice i javne zgrade, nego i tzv. „švapskih kuća” specifične arhitekture po kojima je Inđija još uvek prepoznatljiva. Međutim, one se uglavnom nalaze u privatnom vlasništvu, mnoge su zapuštene, oronule i sklone padu, mnoge su adaptirane, srušene ili im preti ista sudbina u potrazi za mestom za izgradnju novog, savremenijeg prostora za život, te polako i vizuelno nestaje arhitektonsko nasleđe Podunavskih Nemaca, kao i blago koje u njima postoji a koje svedoči o svakodnevnom životu i radu ovih ljudi (delovi nameštaja, ličnih stvari, umetničkih dela, predmeta vezanih za društveni život zajednice, alata...). Još uvek nije kasno da se one zaštite i da se promovišu kao deo kulturno-istorijskog nasleđa koje je ostalo nakon što su Vojvođanski Nemci napustili ove krajeve.

A ono što je još teže sačuvati i preneti dalje jeste svakako nematerijalna zaostavština. Ona obuhvata lokalni jezik, usmenu tradiciju, recepte, svetovne i verske rituale i običaje, svečane događaje, lična sećanja, anegdote, narodnu nošnju i igru, muziku, jednom rečju, sve ono što je Inđiju, bogatu i razvijenu varošicu, nekada činilo i veoma živim kulturnim i duhovnim središtem Podunavskih Nemaca koji su živeli na ovim prostorima. Dosta toga u vidu zapisa uz fotografije i dokumenta sačuvano je i obrađeno kod pisaca koji su se bavili istorijom (stare) Inđije, da spomenemo neke od njih: Wendl Müller, Peter Pill i Josef Wilhem (knjiga „India”), dr Valentin Oberkersch koji je rođen u Inđiji 1920. godine (knjiga „India” u dva izdanja i veliki broj Inđijskih pisama; zanimljivo je da nijedno od ovih dela nije još uvek prevedeno sa nemačkog jezika na srpski, iako predstavljaju bogate i važne izvore za istoriju ovog područja), gore spomenuti prota Radoslav Marković i Đorđe Vojnović, Anton N. Lukić (knjiga „Inđija, Indigena: zapisi i predanja” iz koje je preuzeto dosta podataka za ovaj članak), kao i nedavno preminuli Rumljanin Ratko Racković.

Iako sačuvanog materijala ima, smatra se da je nematerijalno nasleđe teže za (o)čuvanje budući da su nosioci njegovih elemenata ljudi, da predstavlja živu tradiciju i da ne može postojati ukoliko ne postoje  njegovi nosioci. Bilo koja vrsta premeštanja ljudi sa jednog prostora na drugi, udaljeni prostor (zbog sukoba, ratova, prirodnih katastrofa i slično) narušava kolektivno pamćenje, pošto je upravo „prostor” jedan od društvenih okvira u koji je upisano ljudsko pamćenje. Kolektivno sećanje na zajednicu reprodukuje se i ponovo formira oko njihovih priča. Iako neumitno proticanje vremena čini svoje i ostavlja u životu sve manje Podunavskih Nemaca koji su rođeni i živeli ovde, još uvek ima onih koji su živi i zainteresovani da obnove veze sa zemljom u kojoj su napravili svoje prve korake, gde su naučili da čitaju i pišu, stekli prva prijateljstva. Zainteresovani su i njihovi potomci rasuti širom sveta, koji takođe mogu biti čuvari i (pre)nosioci uspomena i sećanja ljudi koji više nisu među nama. Mnoge zajednice širom Vojvodine počele su intenzivno da otvaraju svoja vrata za ovakve posete, kontakte, dijaloge, istraživanja, osnivanje klubova srpsko-nemačkog prijateljstva. Primer dobre prakse predstavlja i Zavičajno društvo „Stara Beška” (Beška, opština Inđija), koje je osnivač muzeja u kome se mogu videti stare fotografije i retki predmeti iz Beške i okoline, i koje je otišlo i korak dalje: svake godine u partnerstvu sa nemačkim gradom Karlshudom organizuje „Beška Fest”, Dane vojvođansko-bavarske kulture, međunarodnu manifestaciju koja za cilj ima prezentovanje i afirmaciju tradicije, običaja, kulture i gastronomije Vojvodine i Bavarske i koja na pravi način povezuje kulturu, umetnost i nasleđe u svrhu promovisanja i korišćenja i turističkih potencijala naše zajednice.

Kulturni centar Inđija i Udruženje likovnih umetnika Inđije su 2008. godine u Galeriji Kuće Vojnovića organizovali izložbu pod nazivom  „Oskar Zomerfeld” i na taj način se odužili ovom velikom i cenjenom umetniku (kustosi Sanja Sajfert i Zoran Milošević). Na Novom groblju u Inđiji postoji spomenik na grobnici posmrtnih ostataka onih koji su umrli i sahranjeni na rimokatoličkom i ostalih vera groblju (tzv. Nemačko groblje) koje je uništeno polovinom prošlog veka. Iako su nemili istorijski događaji u jednom momentu razdvojili dva naroda, kulturna zaostavština može i mora biti spona između prošlosti, sadašnjosti i budućnosti ovih geografskih prostora i ljudi koji su na njima živeli, žive ili će živeti. Jer, kao što je austrijski kompozitor Gustav Maler napisao da tradicija treba da bude u primopredaji vatre, a ne u obožavanju pepela, tako i mi moramo ovo naše bogato i vredno kulturno nasleđe sačuvati i preneti mlađim naraštajima kao nešto živo, jedinstveno i povezujuće.


Milica Živković

  

                      (Fotografija slike Oskara Zomerfelda „Orač” vlasništvo je sajta www.dvhh.org)

Desk Creative Europe Serbia is organising a workshop about cultural heritage and tourism

Workshop “Cultural Heritage in the Function of Cultural Tourism Development”

Within the third day of the Creative Europe Forum 2018, on 22nd June in the space of Vuk’s Memorial Museum, 2 Kralja Milana St, starting at 10 a.m. a workshop entitled “Cultural Heritage in the Function of Cultural Tourism Development” will be held.

Cultural tourism is one of the fastest growing forms of tourism today with partaking with 40% in European tourism. Precisely cultural heritage frequently represents the axis of tourism development, while tourism can contribute to its preservation, revitalisation and promotion, and apart from the economic effect, it can improve the awareness and care for cultural resources.

The workshop is intended for representatives of cultural institutions and organisations and all parties interested in developing cultural tourism projects, and especially those preparing to apply for the Creative Europe programme.

The aim of the workshop is to encourage participants to think in the direction of interpreting and using cultural heritage to create new touristic content.

Workshop participants will be familiarised with the notion and meaning of cultural tourism, but also examples of projects in Serbia and Europe. The main part of the workshop will be dedicated to group work with the aim of designing and developing project activities and the manner of utilising cultural heritage for the purpose of tourism development, all on a specific example of a cultural resource in Serbia.

The workshop is led by Lana Gunjić, holder of a BA in Tourismology and an MA in Cultural Management.

Lana Gunjić (Belgrade, 1991), holder of a BA in Tourismology and an MA in Cultural Policy and Management, graduated from the Faculty of Geography, University of Belgrade – Department of Tourismology (2014), and then completed interdisciplinary studies at the UNESCO Department of Cultural Policy and Management, a joint programme with the University Lyon 2, in France (2015). She is also the President of the Association “Mladi za turizam” (2015-) where she has been active since 2011 and worked on organising seminars, holding workshops and realising projects. She also works as an associate of the magazine “Turistički putokaz” (2011, 2012), as an intern at the Tourism Organisation of Belgrade (2013) and in the Cultural Centre of Serbia in Paris (2015). She was a coordinator of the Belgrade Irish Festival (2016). She is an associate in cultural and tourism projects, and she is currently engaged in the EU project “Supervision of works for rehabilitation of the Franciscan Monastery in Bač” as a junior tourism expert. She works as a coordinator in the Association Independent Cultural Scene of Serbia.

(Applications for participating in the workshop are closed.)

Source: http://kultura.kreativnaevropa.rs/eng/2018/06/04/workshop-cultural-heritage-in-the-function-of-cultural-tourism-development/http://kultura.kreativnaevropa.rs/eng/2018/06/04/workshop-cultural-heritage-in-the-function-of-cultural-tourism-development/

Desk Kreativna Evropa Srbija organizuje radionicu na temu kulturnog turizma i kulturnog nasleđa

Radionica "Kulturno nasleđe u funkciji razvoja kulturnog turizma"

U okviru trećeg dana Foruma Kreativna Evropa 2018, 22. juna u prostoru Vukove zadužbine, Kralja Milana br. 2 s početkom u 10 časova biće održana radionica „Kulturno nasleđe u funkciji razvoja kulturnog turizma“.

Kulturni turizam je jedan od najbrže rastućih vidova turizma današnjice sa učešćem od 40% u evropskom turizmu. Upravo kulturno nasleđe često predstavlja okosnicu razvoja turizma, dok turizam može doprineti njegovom očuvanju, revitalizaciji i promociji, i pored ekonomskog efekta, unaprediti svest i brigu o kulturnim resursima.

Radionica je namenjena predstavnicima ustanova i organizacija u kulturi i svim zainteresovanim za razvijanje projekata kulturnog turizma, a naročito onima koji se pripremaju za konkurisanje na program Kreativna Evropa.

Cilj radionice je da podstakne učesnike na razmišljanje u pravcu interpretacije i korišćenja kulturnog nasleđa za kreiranje novih turističkih sadržaja.

Učesnici radionice će se upoznati sa pojmom i značajem kulturnog turizma, kao i primerima projekata u Srbiji i Evropi. Glavni deo radionice biće posvećen radu u grupama u cilju osmišljavanja i razvijanja projektnih aktivnosti i načinu korišćenja kulturnog nasleđa u svrhu razvoja turizma, a na određenom primeru kulturnog resursa u Srbiji.

Radionicu vodi Lana Gunjić, diplomirani turizmolog i master menadžer u kulturi.

Lana Gunjić (Beograd, 1991), turizmolog i master kulturne politike i menadžmenta u kulturi, diplomirala je na Geografskom fakultetu, Univerziteta u Beogradu – odsek turizmologija (2014), a potom završila interdisciplinarne studije na UNESKO-voj katedri Cultural Policy and Management, zajedničkom programu sa Univerzitetom Lion 2, u Francuskoj (2015). Predsednica je udruženja „Mladi za turizam“ (2015-) u kome je aktivna od 2011. godine, radeći na organizaciji seminara, vođenju radionica i realizaciji projekata. Radila je kao saradnica časopisa „Turistički putokaz“ (2011, 2012), prakse u Turističkoj organizaciji Beograda (2013) i Kulturnom centru Srbije u Parizu (2015). Bila je koordinator Beogradskog irskog festivala (2016). Saradnica na projektima u kulturi i turizmu, a trenutno angažovana na EU projektu „Supervision of works for rehabilitation of the Franciscan Monastery in Bač“ kao junior tourism expert. Radi kao koordinator u Asocijaciji nezavisna kulturna scena Srbije.

(Prijave za učešće u radionici su završene.)

Izvor: http://kultura.kreativnaevropa.rs/lat/2018/06/04/radionica-kulturno-naslede-u-funkciji-razvoja-kulturnog-turizma/

Македонија – земјата на природната убавина, богатата култура, историја и традиција

Izvor: Alo

Ekskluzivno: Imate priliku da pročitate tekst o Makedoniji koji je sa srpskog na makedonski jezik preveo Poljak Maciej Helbig! Macieja sam upoznala baš tokom boravka u Letnjoj školi na Ohridu i naše prijateljstvo traje do danas. Hvala mu od srca na trudu, volji i želji da pomogne u tome da ovaj post može da se pročita i na izvornom jeziku Makedonaca :-).

Во последниве денови Македонија често е во центарот на интересот поради своето име, иако таа е нашата соседна држава, ми се чини дека заслужува пред се` да биде позната и ценета како земја на исклучителниот туристички потенцијал, убавината на природата, богатата традиција, извршната култура и интересната историја. Понекогаш, се случува како и да е на самиот крај на мапите на културниот туризам, далеку од другите, попознати (или комерцијално експонирани) држави на Балканскиот полуостров, иако таа има голем број на адутите со коишто би можела рамноправно да конкурира.

Пред неколку години имав можност да поминам две прекрасни неделина меѓународната летна школа, организирана од страната на Охридскиот Летен Универзитет, којашто се занимаваше со Византија на Балканот, како точка и место каде Исток и Запад се среќаваат и исто времено се разделуваат. Ги научив многуте важни работи, ги чув и истакнатите професори (стручњаци) на оваа област, ги запознав чудесните домашни исто така и странските колеги од различните држави со коишто и до ден денеска останувам во контакт.

За самиот Охрид, којшто во последните години останува интересната, туристичка дестинација за нашите туристи ќе посветам време друг пат. Доволно е да се истакне дека самиот град и езерото од листата на светското наследство уште од 1980-та година за оваа област заслужува посетување не само поради целодневното лежење на плажата и капење во езерото, но повеќе и по другите поводи: богатата историја, културните добра, прекрасните манифестации, бисерите на природата, верските објекти...

Еден ден имавме предвидено т.н. слободно време. Локален превозник ни ја понуди целодневната екскурзија, којашто водеше покрај брегот на езерото, преку Националниот Парк Галичица, до Преспанското езеро и село Курбиново, преку Национален Парк Пелистер до Маловиште, локалитетот Хераклеја Линцестис и Битола. Јас не ќе го пројдев патот лично, не би верувала дека човек може, во еден краток ден, да доживее капење во езеро, возење на 2 000 и нешто метри на надморската висина, екскурзија до едниот од најважните сакрални објекти во Македонија, познавање село на етничките малцинства, состанок со антиката и посета во т.н. градот на конзулите.

Izvor: Impulsportal

Преспанското езеро

Преспанското езеро (надморската висина околу 850 метри) се состои од едниот пар езера коишто им припаѓаат на Македонија, Грција и Албанијa. Поради фактот што е оддалечено на само 10 километри од Охридското езеро, а се наоѓа на 150 метри надморската висина над него, водата од Преспанското езеро се прелива во Охридското преку системот на подземните канали од варовник (познатите Билјаниниизвори во близината до манастирот Свети Наум навистина претставуваат еден од тие сливови). Најголемата длабочина му е 54 метри. Поради голем број на ендемичните видови на флора и фауна крајбрежјето на езерото, коешто е опкружено од три националните паркови, само било прогласено како меѓуграничен парк на природата. Езерото е едно од три најголеми езера на Балканот (и единствено со острови и полуострови), со површина од речиси 300 квадратни километри.

За разлика од Охридското езеро, чие плажи се преполни со кафеани, ресторани, дискотеки и хотели, тука ќе ја најдете полно другата слика: мали рибарски населби, широки песочни плажи, кајчиња, бројни туристички патеки, макадамски патишта, богато културно наследство, автентична храна, речиси недопрена природа, најсвеж воздух на поблиски, планински ливади... Доколку ја сакате добрата забава и богата содржина, едноставно урбаниот простор за свој одмор, одлучете се за Охридското езеро. Но, кога вие би сакале да бегате од време на современиот живот, да и` се вратите целосно на природата и да го имате отпуштениот и удобниот одмор, тогаш вашиот избор дефинитивно треба да биде Преспанското езеро.

Манастир Свети Ѓорѓе (Курбиново)

Izvor: Fidanoski

Кога веќе се наоѓате во близината на Преспанското езеро, немојте никако да го заборавите животописното село Курбиново со околу 140 жители во Национален Парк Пелистер, коешто е најмногу познато поради свој Манастир на Свети Ѓорѓе од 1191 година. Неговите фрески го претставуваат врвот од сликарството од доба на византиската уметност на фамилијата Комнени во Македонија. Посебно е значајна претстава на архангелот Гаврил (па се наоѓа на задната страна од една македонска банкнота, т.е. 50 денари), исто така и претстава на Свети Методиј за која се верува дека е најстарата на сиот словенско-византиски свет. Интересно е што самата црква  била изградена од кршен камен и тули и што нема копула, веќе во прашањето е еднонасочна зграда со покрив на две води.

Маловиште

Нашите соседи Македонци ова село, во коешто станало време, секако треба да го заштитат! Тоа се наоѓа во областа на Националниот Парк Пелистер на надморската висина од 1130 метри и постои од 16-от век. После последниот попис на население, селото чини 98 жители, повеќето се Власи од православната вероисповед. Во селото се наоѓа огромната црква на Света Петка (поради тоа што некогаш била изградена од страна на грчките Власи, натписи се на грчката азбука), а над селото и манасторот на Света Ана. Иако имало и обид за просторот да се распространува за туристичките посети, направена била и ревитализација на неколку куќи, се работи и за манифестациите по етнотуризам, сепак доаѓањето на странци таму уште предизвикува големо внимание на локалното население (па и на неговите животна). Архитектурата на селово е исклучителна: куќи (и покриви), и патишта помеѓу нив се направени исклучително од камен.

Хераклеја Линкестис

Стигнуваме и до неизбежениот Филип Втори, во чие време изграден бил овој антички град (половина на 4-от век пред нашата ера), на само 2 километра од сегашниот град Битола. Го добил името од античкиот херој Херкулес/Хераклес . Интересно е што Хераклеја едно време се наоѓала на границата којашто ги одделувала Грци од т.н. Варвари, односно од варварското население. Има неколку археолошки слоеви: бронзен, хеленистички, римски и византиски. Потоа, се нашла на важниот, римски пат Via Aegnatia. Многу добро сочуван и истражен локалитет во чии рамки се наоѓаат музејот, со ископаните артефакти, сочуван е амфитеатарот, купатилата, особените подни мозаици, рано христијанските базилики, епископската палата и еврејскиот храм.

Izvor: Wikipedia

Битола

На жителита на бивата Југославија градот и ме добро познат, вториот по величината и бројот на жителите во Македонија, со богата историја, култура и традиција, моќен центар на трговијата и индустријата. Преку времето (доцна бронзено доба, хеленистички и римски период, се` дури до рано византиската доминација) важел за град со високиот степен на цивилизацијата. Се кажува дека после смртта на Мурат, Бајезит тука установил Кралиот Марко како турски вазал, но исто така бил егзекутиран кога тој засакал да отиде на борба против христијаните. Тука, воената школа ја завршил и славниот турски реформатор Кемал Ататурк. Браќа Манаки, пионерите во фотографија на Балканот, живееле тука и тука работеле. Во градот некогаш постоела и сочувана фабрика на машините Зингер.

Izvor: Wikipedia

Првите стари конзулати биле отворени со крајот на 19-от век, а некогаш ги имало и  дваесет (денеска ги има тринаесет), а поинтересно е дека едно време и Бранислав Нушиќ бил секретар на српскиот конзул во Битола. Некогаш имало и бројна еврејска заедница, чии сите членки, дури до еден, за време на втората светска борба биле одземени до Германскиот Логор Треблинка и таму биле убиени. Има и исклучително стар театар (Битолски Национален Театар). На самиот град, на неговата историја и локалитетите околу него би можел да им се посвети и сиот посебен пост.

И тоа е сета Македонија, изгребана на површината.

Из српскога језика преведио је Маќеј Хелбиг

Macedonia: a country of natural beauty, rich culture, long history, and great tradition

Source: AuthenticTraveling

Macedonia is often in the focus of interest lately because of its name, although this neighboring country, I think, deserves to be recognized and valued as a land of exceptional tourism potentials, natural beauty, rich tradition, excellent culture and interesting history. Somehow it seems to be shifted to the maps of (cultural) tourism from some other "more popular" (or marketing-exposed) states in the Balkans, although it has many good sides with which it can be quite equal.

A few years ago I had the opportunity to spend two extraordinary weeks at the International Summer School of the Ohrid University. Its subject was dealing with Byzantium in the Balkans as a point and a place where the East and the West meet and split. I learned many important things, heard eminent experts from this field, met wonderful hosts and colleagues from different countries with whom I am still in contact.

About the Ohrid itself, which recently has become an interesting tourist destination for our tourists, I will write on some other occasion. It is enough to say that the city and the lake itself have been on the UNESCO World Heritage List since 1980 to realize that this area deserves a visit not only for the purpose of day and night lying on the beach and swimming in the lake but also for other reasons such as rich history and tradition, cultural goods, exceptional manifestations, pearls of nature, religious buildings ...

One day we had been given the free activity time. The local operator offered us an all-day tour along the Ohrid Lake through the National Park Galichica to the Prespa Lake and the village of Kurbinovo, through the National Park Pelister to Malovishte, the site of Heraclea Lyncestis and Bitola. If I didn’t personally cross this path, I wouldn’t believe that a person in just one (short) day can experience things like swimming in the lake, driving about two thousand meters above sea level, visiting one of the most important sacral objects in Macedonia, getting to know the village of the ethnic minority, meeting with ancient heritage and staying in the so-called "City of Consuls".

Prespa Lake

Prespa Lake (altitude of about 850m) consists of a number of lakes belonging to Macedonia, Greece, and Albania. Since it is only 10 km away from the Ohrid Lake and is located 150 meters above sea level, the water flows from the tectonic Prespa Lake through the underground limestone canals into the Ohrid Lake (the famous Biljana's springs at the Saint Naum Monastery are just one of these basins). Its greatest depth is 54 meters. Due to a large number of endemic species of flora and fauna, the area around the lake, surrounded by three national parks, has been proclaimed a transboundary nature park. Prespa Lake is one of the three largest lakes in the Balkans (and the only one with islands and peninsulas), with an area of nearly 300 km2.

                                                                Source: ViaBalkans

Unlike the Ohrid Lake, whose beaches are full of cafes, restaurants, discotheques and hotels, here you will find a completely different picture: small fishing villages, wide sandy beaches, fisherman’s boats, numerous hiking trails, macadam roads, rich cultural heritage, authentic food, almost untouched nature, and the freshest air in the nearby mountain meadows ... If you are looking for good and rich content, simply a more urban space for your vacation, you should decide for the Ohrid Lake. But if you want to escape from a bustle of modern life, return completely to nature and have a more relaxed and comfortable holiday, then your choice must definitely be the Prespa Lake.

Monastery of St. George (Kurbinovo)

Source: PanaCom

When you are already in the neighborhood of Prespa Lake, don’t accidentally bypass the picturesque village of Kurbinovo with about 140 inhabitants in the National Park Pelister, which is best known for the Monastery of St. George from 1191. His frescoes are the highlight of painting art from the Age of Byzantine art of the Komnenos dynasty in Macedonia. The picture of Saint Archangel Gabriel is particularly important (it can be found even on the back of a Macedonian banknote), as well as the depiction of St. Methodius, which is believed to be the oldest in the entire Slovene-Byzantine world. It is interesting that the church was built of broken stones and bricks, and that there is no dome. It is a single-nave building with gable roof.

Malovishte

Our neighbors Macedonians would surely have to protect this village, in which it looks like time is frozen! It is located in the area of the National Park Pelister and 1130 meters above sea level. Malovishte has been existing since the 16th century. According to the last census, the village consists of 98 inhabitants, most of them are the Orthodox believers. It has a huge church of St. Petka (since it was once inhabited by Greek Cincari (or Aromanians), the inscriptions in the church are in the alphabet). Above the village is also the monastery of St. Anne. Although there have been attempts to adapt the space for massive tourist visits, such as the revitalization of several houses, as well as on manifestation of(ethnic) tourism, the arrival of foreigners still attracts the attention of the local population (even their animals :-)). The architecture of the village is exceptional, houses, roofs, and roads between them are made exclusively of stone.

Source: PinkBike

Heraclea Lyncestis

We come to the inevitable Philip of Macedonia because during his rule this ancient city was built (half of the 4th century BC), only 2 kilometers from the modern Bitola. It was named after the ancient hero Heracles. It is interesting that Heraclea was at one time on the border that separated the Greeks from the so-called barbarians, that is, the Non-Greek population. It has several archaeological layers (bronze, Hellenistic, Roman and Byzantine). Later, it was on the important Roman road named Via Ignatia. A very well preserved and explored locality, within which there is a museum with excavated artifacts, preserved amphitheater, bathrooms, unique floor mosaics, early Christian basilicas, Episcopal palace and the Jewish temple.

Source: TravelToMacedonia

Bitola

The inhabitants of the former Yugoslavia are very familiar with this city. It is the second largest city in Macedonia both by the number of inhabitants and area, with a rich history, culture, and tradition, a strong trade industrial center. Throughout the time (late Bronze Age, Hellenistic and Roman period, up to the early-Byzantine domination) it was known as a city with a high level of civilization. The story says that after the death of Murat, his son Bajazit placed Marko Kraljevich as a Turkish vassal here, but also executed him when he didn’t want to go on fighting against Christians. There was a military school completed by the famous Turkish reformer Kemal Ataturk.  The Manaki Brothers, pioneers of photography in the Balkans, lived and worked here. There used to be a famous Singer machine factory in the city.

Source: ObidjiMakedoniju

The first foreign consulates were opened at the end of the 19th century, and once there were even twenty (today thirteen) of them. It is interesting that for a while Branislav Nushich was the secretary of the Serbian consul in Bitola. It had a large Jewish community, whose members, almost all of them, were taken to the Treblinka Camp during the Second World War and killed. It has very old and famous theater (Bitola National Theater). This city, its rich history, the sites and events that can be visited, definitely deserve to have one entire and separate blog post.

And this is just Macedonia scratched on its surface J.